Certe voor zorgverleners

Semenonderzoek, van fertiliteit tot controle na vasectomie

Certe krijgt veel vragen over het semenonderzoek, het gaat hierbij zowel over het onderzoek naar subfertiliteit als over de controle na vasectomie. Wij nemen u mee in de aanpak en diagnostiek rond deze onderwerpen, gebaseerd op NHG-standaard M25 2010.

Subfertiliteit

Subfertiliteit wordt gedefinieerd als 'het uitblijven van zwangerschap na meer dan twaalf maanden onbeschermde – op conceptie gerichte – coïtus'. Bij subfertiliteit vindt anamnese en lichamelijk onderzoek naar ovulatiestoornissen en de doorgankelijkheid van de tubae plaats. Daarnaast bestaat het aanvullend onderzoek uit semenonderzoek en een chlamydia-antistoftest.

U verwijst het paar door naar de gynaecoloog voor verdere diagnostiek en behandeling bij:

  • afwijkende bevindingen (ovulatiestoornissen, aanwijzingen voor tubapathologie of een sterk verminderde kwaliteit van het semen);
  • een zwangerschapskans < 30% in het volgende jaar;
  • een leeftijd van de vrouw ≥ 38 jaar.

U (als huisarts) overlegt met het paar over het al dan niet verwijzen bij een zwangerschapskans van 30 tot 40%. Bij normale bevindingen en een zwangerschapskans > 40% wordt gedurende 6 maanden tot 1 jaar een afwachtend beleid gevolgd.

Bereken de zwangerschapskans

Er is sprake van een sterk verminderde kwaliteit van het semen bij een VCM < 3 miljoen zaadcellen. De VCM is het absoluut aantal progressief beweeglijk zaadcellen en wordt berekend uit het volume ejaculaat (mL), de concentratie zaadcellen (miljoen/mL) en de progressieve motiliteit (%), dit getal wordt tevens gerapporteerd bij een semenanalyse.

Met een een prognostisch model kan de kans op een spontane zwangerschap binnen de eerstvolgende 12 maanden worden berekend. Door het model in te vullen, kan onderscheid gemaakt worden tussen paren met een lage en een hoge kans op een spontane zwangerschap binnen 12 maanden. In het model moet naast de leeftijd van de vrouw de progressieve motiliteit (%) uit het semenonderzoek worden ingevuld.

NB: dit rekenmodel is niet geschikt voor paren waarbij:

  • de vrouw ovulatie- of tweezijdige tubulaire problemen heeft
  • bij de man de VCM < 3 miljoen is

Referentiewaarden semen

 Aspect

 Grijs-wit

 pH ≥

 7,2

Viscositeit (draad)                 

 0 - 2 cm

 Volume (V)

 > 1,5 mL

 Zaadcellen Concentratie (C)

 ≥ 15 x 10^6 /mL

 Progressieve motiliteit (M)

 ≥ 32 %

 Vitaliteit

 ≥ 58 %

 Totaal aantal

 ≥ 40 x 10^6

 Bron: WHO 2010

 De VxCxM wordt dan                                   ≥ 10 x 10^6

Als uit semenonderzoek blijkt dat dit afwijkend is, informeert u bij de man naar:

  • huidige klachten van de genitalia;
  • een koortsende ziekte in de laatste 12 weken;
  • roken, gebruik van alcohol of drugs;
  • doorgemaakte soa (chlamydia-infectie, gonorroe, epididymitis of (bof)orchitis);
  • gebruik van geneesmiddelen (ACE-remmers, antidepressiva, sulfasalazine of anabole steroïden);
  • behandeling met cytostatica of radiotherapie;
  • blootstelling aan schadelijke stoffen (lood, bestrijdingsmiddelen);
  • cryptorchisme, een trauma of een operatie in de genitale regio.

Betreft het een eenmalig onderzoek, dan wordt het semenonderzoek 2 tot 3 maanden later herhaald, waarbij de beste uitkomst wordt gebruikt voor de inschatting van de zwangerschapskans.

Vasectomie

Middels een controle kunt u aantonen of de vasectomie geslaagd is. De eerste controle vindt 3 maanden na de ingreep plaats . In deze periode moet de patiënt tenminste 20 zaadlozingen hebben gehad.

 Criteria voor het herhalen van de controle na vasectomie

 Aantal spermatozoa

 >100.000 /ml

 Beweeglijkheid

 Beweeglijk

 Monster

 Onvolledig opgevangen

 Homogeniteit

 Inhomogeen

 Viscositeit

 Sterk verhoogde viscositeit

Praktische zaken

U reikt aan uw patiënt het urinepotje en het aanvraagformulier 'Semenanalyse/Semenanalyse na vasectomie'. Deze kunt u vanaf 24 oktober bestellen via de bestelmogelijkheid op onze website. Tot die tijd kunt u zoals gebruikelijk gebruikmaken van ons standaardaanvraagformulier.

Instructie voor de patiƫnt

Onderstaande informatie verstrekken wij via onze website aan patiënten:  

Voor een betrouwbaar resultaat is het volgende erg belangrijk (instructie staat ook vermeld op het aanvraagformulier):

  • U mag vanaf 48 uur voor het onderzoek (hiermee bedoelen we: masturberen in het potje) geen zaadlozing hebben. U moet wel tenminste eenmaal een zaadlozing hebben gehad tot maximaal 7 dagen voor het onderzoek.
  • Het sperma vangt u op na masturbatie, zonder gebruik van condoom of glijmiddel. U kunt alleen het aangeleverde potje gebruiken om het sperma op te vangen. Het is belangrijk dat u al het sperma opvangt.
  • U levert het sperma binnen 2 uur aan bij Certe. Vervoer het potje rechtop en ongeveer op lichaamstemperatuur, bijvoorbeeld in de binnenzak van uw jas. De kwaliteit van het sperma wordt minder als het te koud (bij minder dan 20°C) of te warm (bij meer dan 37°C) wordt vervoerd.
  • Zijn er bijzonderheden tijdens de zaadlozing of het vervoer. Meld dit dan bij het inleveren. Vergeet niet uw persoonsgegevens te vermelden op het potje.

Controle na een vasectomie

De eerste controle vindt plaats 3 maanden na de ingreep. In deze periode moet u tenminste 20 zaadlozingen hebben gehad

Waar inleveren?

U levert uw sperma inleveren bij één van de volgende ziekenhuislocaties. Neem van tevoren contact op naar de openingstijden en of u een afspraak moet maken.

  • Martini Ziekenhuis (Groningen) | 088 - 23 70 120 of 050 524 5245 
  • Wilhelmina Ziekenhuis (Assen) | 0592 32 55 55
  • Refaja Ziekenhuis (Stadskanaal) | 0599 654 654
  • OZG, locaties Winschoten en Delfzijl | 088 066 1000

Meer informatie:

Voor overleg kunt u contact opnemen met:

  • Drs. Rob F.M. Oude Elferink (klinisch chemicus) | telefoon 050 - 52 47 124 of
  • Dienstdoende klinisch chemicus | 088 - 23 70 182.