Certe voor zorgverleners

Interpretatie semenanalyse

Bij de evaluatie van een paar waarbij een gewenste zwangerschap uitblijft, worden routinematig semenanalyses aangevraagd. De mate van vruchtbaarheid laat zich niet gemakkelijk indelen en het begrip 'vruchtbaarheid' is een glijdende schaal. Via de ‘lees verder’ vindt u informatie over het door ons aanbevolen prognostisch model, het semenonderzoek, de interpretatie en een aantal aanbevelingen.

Bij de evaluatie van een paar waarbij een gewenste zwangerschap uitblijft, worden routinematig semenanalyses aangevraagd. Gezien het feit dat in ongeveer 50% van de subfertiele paren, één of meerdere semenafwijkingen bij de man te vinden zijn, is dit gerechtvaardigd. Er is een groot aantal afwijkingen bekend die het ontstaan van een zwangerschap bemoeilijken, doch niet onmogelijk maken. Bij de man kunnen deze zich uiten in:

  • oligozoospermie (lage concentratie spermatozoën)
  • asthenozoospermie (slechte beweeglijkheid van de aanwezige spermatozoën)
  • een combinatie van bovenstaande

De aanwezigheid van auto-antistoffen tegen de eigen zaadcellen doet eveneens de conceptiekans dalen. Als er bij herhaling in het geheel geen spermatozoën in het ejaculaat aanwezig zijn (azoospermie), of er wordt geen ejaculaat geproduceerd (aspermie), dan kan men pas (met voorbehoud) van steriliteit spreken. Aangezien morfologische afwijkingen van spermatozoën vaak worden aangetroffen, maar geen invloed hebben op de kans op een spontane zwangerschap, worden deze niet gerapporteerd (conform WHO-richtlijn).

Mate van vruchtbaarheid indelen

De mate van vruchtbaarheid laat zich niet gemakkelijk indelen in afgebakende termen als 'fertiel, subfertiel of infertiel'. Er zijn talloze vaak onbekende factoren die de conceptiekans van een paar beïnvloeden. Het begrip 'vruchtbaarheid' is een glijdende schaal met aan de ene kant 'zeer vruchtbaar' en aan de andere kant 'steriel'. De WHO heeft voor subfertiliteit van paren een arbitraire grens van 1 jaar onbeschermde coïtus, zonder het ontstaan van een zwangerschap, aangegeven.

Certe-advies: prognostisch model van Hunault

Aangezien het voor Certe niet mogelijk is om op basis van een semenanalyse een conclusie te trekken over zwangerschapskansen, adviseren wij het gebruik van een prognostisch model van Hunault op de website van Freya of de NHG om de kans op een spontane zwangerschap binnen de eerstvolgende 12 maanden te berekenen. Door het model in te vullen kan onderscheid gemaakt worden tussen paren met een lage en een hoge kans op een spontane zwangerschap binnen 12 maanden. In het model moet de progressieve motiliteit (%) uit de semenanalyse worden ingevuld.

Het model is niet geschikt voor paren waarbij:

  • de vrouw ovulatie- of tweezijdige tubulaire problemen heeft
  • bij de man het VCM <3 miljoen is

Het VCM is het absoluut aantal progressief beweeglijke zaadcellen en wordt berekend uit het volume ejaculaat (mL), de concentratie zaadcellen (miljoen x mL) en de progressieve motiliteit (%). Dit wordt tevens gerapporteerd.

Testnaam

Referentiewaarden

Aspect

Grijs-wit

pH

≥ 7,2

Viscositeit (draad)

0-2 cm

Volume

> 1,5 mL

Zaadcellen

 

      Concentratie

≥ 15 x 106/mL

      Progressieve motiliteit

≥ 32%

      Vitaliteit

≥ 58%

VCM

≥ 10 x 106

Interpretatie

Testnaam Uitslag Interpretatie

VCM

Concentratie

Progressieve motiliteit

>10

>15.0

>32

 

Geen aanwijzingen voor verminderde kwaliteit

 

VCM

Concentratie

Progressieve motiliteit

>10

>15.0

<32

 

Asthenozoöspermie

VCM

Concentratie

>10

<15.0

Ondanks de verlaagde concentratie spermatozoa zijn er bij deze VCM geen harde argumenten die duiden op een verminderde kwaliteit

VCM

Concentratie

<10

>15.0

Aanwijzingen voor verminderde kwaliteit gezien de lage VCM ondanks de goede concentratie spermatozoa

VCM

Concentratie

3-10

Milde Oligozoöspermie

<15.0

VCM

Concentratie

1-3

Matige Oligozoöspermie

<15.0

VCM

Concentratie

<1

Extreme Oligozoöspermie

Aanbevelingen

Wat betreft semenonderzoek beveelt Certe u het volgende aan:

  • Voor conclusies over mogelijk verminderde vruchtbaarheid van de man dient het semenonderzoek minimaal in tweevoud enkele maanden na elkaar te worden uitgevoerd.
  • De WHO‐ richtlijn beveelt 2-7 dagen onthouding aan als venster waarbinnen een semenanalyse verricht zou moeten worden.
  • De behandelend arts zou in geval van een afwijkende semenanalyse moeten vragen naar koorts bij de man in de 3  maanden voorafgaand aan de semenanalyse.
  • Bij een VCM < 10x10^6 is het te overwegen bij een uitblijvende zwangerschap na een jaar onbeschermde coïtus het paar te verwijzen naar een fertiliteitscentrum.

U kunt uw patiënten verwijzen naar de informatie op deze website.

Een bijdrage van:

Dr. Ir. J.J. (Jelmer) van Zanden
Klinisch chemicus

Richtlijnen en literatuur

  1. Multidisciplinaire richtlijn Semenanalyse KLEM/NVKC 2011
  2. ESHRE guideline van de Special Interest Group Andrology
  3. ASRM guideline
  4. Guideline van de International Society of Andrology
  5. WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen, 2010 5th edition9