Certe voor zorgverleners

Mazelen in Europa

In een aantal landen in Europa is sprake van een toename van mazelen. De afgelopen maanden is hier in diverse landelijke media aandacht aan besteed. Wat speelt er nu precies, wat is het ziektebeeld en welke diagnostiek zou u kunnen aanvragen?

Wat is er aan de hand?

In een aantal landen in Europa is sprake van een toename van mazelen. De landen met de hoogste aantallen gerapporteerde gevallen per miljoen inwoners in de periode 1 augustus 2017 tot 31 juli 2018 waren Griekenland (299 per miljoen), Roemenië (78 per miljoen), Slowakije (66 per miljoen), Italië (47 per miljoen) en Frankrijk (42 per miljoen).

Onderstaand kaartje laat het aantal gevallen per land in juli 2018 zien. Hierbij valt het hoge aantal in Slowakije op; dit betreft ook een duidelijke stijging ten opzichte van voorgaande maanden.1

Hoe zit het in Nederland?

In Nederland waren in de genoemde periode in totaal 21 gevallen van mazelen (1,2 per miljoen inwoners).1 De laatste mazelenepidemie in Nederland was in 2013-2014, met in totaal 2.640 patiënten, toen vooral in gemeentes met een vaccinatiegraad lager dan 90%.2 Landelijk daalt in Nederland de vaccinatiegraad tegen mazelen al een aantal jaar. Van de kinderen geboren in 2015 had op 2-jarige leeftijd 92,9% een BMR-vaccinatie ontvangen; van de kinderen geboren in 2010 was dit nog 96,1%.3

Wie loopt het meeste risico op het krijgen van mazelen?

Iedereen die niet gevaccineerd is tegen mazelen en geen mazelen heeft doorgemaakt, heeft een verhoogd risico op het krijgen van mazelen. Dit betreft kinderen onder de 14 maanden die vanwege hun leeftijd nog geen BMR-vaccinatie hebben gekregen en oudere kinderen die niet tegen BMR gevaccineerd zijn.

Maar ook volwassen die geen mazelen hebben doorgemaakt en niet zijn gevaccineerd, kunnen de mazelen krijgen. De meeste volwassenen geboren vóór 1965 hebben mazelen doorgemaakt. Volwassenen geboren vanaf 1976 zijn meestal volgens het Rijksvaccinatieprogramma tegen mazelen gevaccineerd.

Informatie over een eventuele vervroegde BMR-vaccinatie bij kinderen van 6-14 maanden bij reizen naar landen waar mazelen veel voorkomt is beschikbaar op de website van het Rijksvaccinatieprogramma.

Ziektebeeld

Mazelen begint met een prodromale fase van 3-7 dagen met koorts, algehele malaise, verkoudheid, hoesten en conjunctivitis. Aan het eind van deze fase kunnen Koplikse vlekjes ontstaan: kleine witte vlekjes op het mondslijmvlies, typisch voor mazelen. Na de prodromale fase volgt de exanthemateuze fase van 7-10 dagen, waarbij een grofvlekkig, ruw aanvoelend exantheem zich uitbreidt vanaf de haargrens en achter de oren, via gezicht, nek en romp naar de extremiteiten.

Veelvoorkomende complicaties van mazelen zijn otitis media, laryngotracheobronchitis, bronchiolitis en pneumonie. Een zeldzame, maar ernstige complicatie is encefalitis. Een variant hiervan is subacute scleroserende panencefalitis, die vaak pas jaren na de infectie optreedt, maar dan progressief en fataal is.4

Diagnostiek

Bij een exantheem (huiduitslag) korter dan 3 dagen wordt PCR aanbevolen, omdat dit dan een hogere sensitiviteit heeft dan serologie. PCR kan worden verricht op een keeluitstrijk, speeksel, urine of EDTA bloed. Vanaf 4 dagen na het ontstaan van het exantheem is de sensitiviteit van serologie >90% en daalt juist de gevoeligheid van de PCR. Meer informatie kunt u vinden in de Diagnostiekwijzer Medische Microbiologie van Certe.

 

Een bijdrage van

Anna Boef

AIOS medische microbiologie

Bronnen

1. ECDC Monthly measles and rubella monitoring report, September 2018
2. https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/ziekten-het-rijksvaccinatieprogramma/regionaal-internationaal/regionaal#node-mazelen-animatie-tijd
3. RIVM-rapport 2018-0008 Vaccinatiegraad en Jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma Nederland 2017
4. LCI-richtlijn mazelen (link: https://lci.rivm.nl/richtlijnen/mazelen)