Certe voor zorgverleners

Bacteriofagen – wondermiddel of onbeheersbare biotherapie?

Het thema bacteriofagen speelt een belangrijke rol in de media. Het wordt omschreven als laatste redmiddel bij therapieresistente infecties, een steeds prominentere rol. Wat is hiervan waar? Waarom hebben we in het (rijke) westen ingezet op antibiotica en niet op natuurlijke biotherapieën?

Wat zijn bacteriofagen?

Bacteriofagen zijn virussen die bacteriën kunnen doden. Elke faagsoort doodt een specifiek bacteriesoort.  De ziekmakende bacterie moet eerst worden geïdentificeerd en opgekweekt, voordat de behandeling kan beginnen: men moet immers voor elke bacterie een bijpassende faag of fagen zoeken. En dat kan enkele dagen of langer duren.


Bacteriofagen versus antibiotica

Antibiotica zijn werkzaam tegen meerdere bacteriesoorten tegelijk, terwijl een faag heel specifiek werkt tegen één type bacterie. Het voordeel van fagen hierbij is dat ze nuttige bacteriën in het lichaam met rust laten. De vraag is of bacteriofagen kunnen worden ingezet om infecties bij mensen te behandelen. Dit kan bijzonder nuttig zijn wanneer het een infectie betreft met bacteriën die ongevoelig zijn voor antibiotica.

Door het tijdrovende en complexe bereidingsproces zijn fagen niet geschikt om acute infecties te behandelen, dit in tegenstelling tot antibiotica. Mogelijk kunnen bacteriofagen wel werken bij chronische bacteriële infecties, met name bij infecties aan de lichaamsoppervlakten zoals huid, keel en darmen.

Is een behandeling met bacteriofagen safe?

Bacteriofagen doden bacteriën op een andere manier dan antibiotica. De kennis over de precieze werking van fagen bij behandeling van infecties is nog beperkt. We weten nog onvoldoende hoe ze zich gedragen in en op het lichaam, hoe en hoe lang ze gedoseerd moeten worden en wat de risico’s zijn.

Om vragen over zulke toepassingen en de meerwaarde daarvan te beantwoorden is klinisch onderzoek noodzakelijk.


RIVM, regelgeving en onderzoek

Uit een rapport van het RIVM blijkt dat er nog te weinig onderzoek is gedaan om te bepalen of bacteriofagen daadwerkelijk effectief zijn bij de behandeling van infecties. Ook is er nog te weinig bekend over de veiligheid. Recent bracht het RIVM een bezoek aan het Eliava Instituut in Georgië, waar men veel ervaring heeft met bacteriofagen.

Ook is Europese wet- en regelgeving nog niet vastgesteld voor op het individu toegesneden, biologische producten zoals bacteriofagen. In Europees verband wordt erover nagedacht om de wet- en regelgeving op dit punt te veranderen. In andere sectoren, zoals landbouw en voedselproductie, gelden andere regels voor de werkzaamheid en het gebruik van deze producten dan voor gebruik bij mensen. In deze sectoren worden fagen al wel ingezet.


Het advies van Certe

Certe wacht verdere adviezen van het RIVM af en adviseert om terughoudend te zijn met dergelijke therapieën in het buitenland (die niet vergoed worden door de Nederlandse ziektekostenverzekeraar).

Een bijdrage van:

Barbara Kesztyüs - arts-microbioloog

Bron

RIVM