Certe voor zorgverleners

25 april, World Malaria Day

Februari 1989. Als Mary Makanjira om 9:30 AM de mother & child clinic van het Queen Elizabeth Central Hospital binnenloopt ziet één van de health assistants direct dat het kind in haar draagdoek er slecht aan toe is. Ze hoeft niet op de al volle bankjes van de klamme polikliniek te wachten, maar mag gelijk via de lange gangen doorlopen naar de kinderafdeling, achteraan op het uitgestrekte ziekenhuisterrein. Daar vertelt ze haar verhaal aan student medical assistant miss Chikole. Haar dochtertje, Zokoma heeft al 2 dagen hoge koorts. De eerste dag heeft ze nog wel gedronken, maar gisteren moest ze steeds spugen en vanochtend kon ze Zokoma niet goed wakker krijgen. Toen ze haar heen en weer schudde begon het meisje met armen en benen te stuipen en nu is ze helemaal slap. Mary mag doorlopen naar de paediatric intensive care, waar Zokoma gelijk een kinine-infuus krijgt via een ‘scalp vein’ (zie foto). Een verpleegster neemt een druppel bloed af voor malaria onderzoek. De dokter doet nog een LP. De liquor blijkt helder en een half uur later komt de uitslag van de ‘thick film’: malaria.


1991: In ons ziekenhuis, het Mangochi District Hospital (Malawi) is malaria verreweg de belangrijkste reden van opname op de kinderafdeling. Dat jaar worden er 1024 kinderen onder de 5 jaar met malaria opgenomen, van wie een vijfde met cerebrale malaria. Ook al hebben we er een uitstekend werkend medicijn tegen, kinine, toch overlijdt een vijfde van deze kinderen. Anaemie is dat jaar de doodsoorzaak van nog eens 81 ‘Under Fives’.

Malaria vormt het grootste risico voor kinderen onder de 5 jaar. In 2016 stierven nog steeds 285.000 kinderen in Afrika voor hun 5e jaar aan malaria. Toch is er de laatste 20 jaar vooruitgang geboekt. Voor het jaar 2000 bestonden er in Afrika nog regelmatig medicijntekorten en kreeg maar een klein deel van de vrouwen in endemisch gebied malariaprofylaxe tijdens de zwangerschap. Ook gebruikte nog maar 3% van de under-five kinderen een klamboe, geïmpregneerd met insecticide. In 2000 committeerden de meeste Afrikaanse landen zich aan een ambitieus plan om 5 jaar later voldoende malariamedicijnen te hebben en zowel de Insecticide-Treated Bednet (ITN) dekking als de Intermittent Preventive Treatment (IPT) van zwangere vrouwen boven de 60% te krijgen. Hoewel het plan veel te ambitieus bleek was Malawi één van de landen waar flinke vooruitgang werd geboekt: 36% ITN gebruik in 2004.


Wereldwijd schatte de WHO dat in 2004 nog 350–500 miljoen malaria episodes optraden. Het aantal doden door Plasmodium falciparum malaria bedroeg dat jaar ruim 1 miljoen. In 2004 trad 60% van alle malaria op in Afrika (onder de Sahara) en ruim 80% van alle malaria doden vielen in Afrika. In dat jaar was 18% van de under-five sterfte in Afrika het rechtstreekse gevolg van malaria. Maar ook indirect veroorzaakt malaria sterfte. Zo zijn jonge kinderen door de anemie kwetsbaarder voor andere ziektes.

Malaria wordt steeds meer een ziekte die vooral in Afrika voorkomt

Sinds het begin de 21e eeuw is de registratie van malariagevallen steeds nauwkeuriger geworden. Het aantal malaria-infecties daalt geleidelijk, in sommige landen veel sneller dan in andere. In 2017 zijn naar schatting wereldwijd nog 219 miljoen malaria-infecties voorgekomen, een daling van 20 miljoen ten opzichte van 2010. Toch bestaan er zorgen bij de WHO omdat de afname sinds 2015 is gestagneerd. Malaria wordt steeds meer een ziekte die vooral in Afrika voorkomt: 92% van alle gevallen in 2017. In de 10 Afrikaanse landen met de meeste malaria lijkt het aantal besmettingen eerder toe dan af te nemen.

Beter gaat het met de afname van malariasterfte. Die bedroeg 435.000 in 2017. In 2010 waren dat er nog 620.000 en in 2003 rond de 1,1 miljoen. Van alle malaria doden in 2017 was 61% een kind onder de 5 jaar. De afname van de malaria sterfte komt ongetwijfeld ook door de verbeterde behandeling met op artemisinine gebaseerde combinatie therapie.


Malaria, een importziekte in Nederland

Malaria is in Nederland altijd een importziekte. Het aantal diagnoses in Nederland varieert de laatste 10 jaren tussen de 150 en 300 (figuur 1). In 2015 werd meer malaria gevonden omdat een aantal asielzoekers besmet bleek met Plasmodium vivax. Mede door het azcin Ter Apel was Groningen in 2015 de regio in Nederland met de meeste malaria per 100.000 inwoners (figuur 2).

Jaarlijks aantal malariameldingen in Nederland per soort (bron RIVM).
Jaarlijks aantal malariameldingen in Nederland per soort (bron RIVM).


Wereld Malariadag

Op 25 april vinden er jaarlijks wereldwijd activiteiten plaats om malaria opnieuw onder de aandacht te brengen. Wereld Malaria dag is een initiatief uit 2007 van de WHO en de Verenigde Naties. Door deze dag worden overheden, donateurs en burgers jaarlijks aan de ziekte herinnerd. Dit is nodig omdat de behandeling en preventie in de meest getroffen gebieden niet zonder de voortdurende betrokkenheid van de rest van de wereld kan.


Een bijdrage van:

Alewijn Ott - Arts-microbioloog


Bronnen


Diagnostiek bij verdenking Malaria

De afdeling klinische chemie van Certe heeft geheel volgens de richtlijn een 24 uur/ 7 dagen-service voor de diagnostiek van de malaria infectie voor eerste- en tweedelijns zorg. De aanvrager wordt telefonisch geïnformeerd over de uitslag. Bij een negatieve uitslag en geen alternatieve diagnose, dient deze in twee op-een-volgende dagen te worden bevestigd, voordat een malaria infectie kan worden uitgesloten

Gezien het bovenstaande is het duidelijk dat voor een goede herkenning van de soort en het inzetten van de juiste behandeling , een volledig ingevuld aanvraagformulier van het groot belang is. Deze zijn bij Certe via deze website of telefonisch (088 - 23 71 132) te bestellen.

De diagnostiek berust op een beoordeling door een expert van een speciaal gekleurd dikke druppel bloedpreparaat. De afname, kleuring en beoordeling kan plaatsvinden op een van ziekenhuislocaties aangesloten aan Certe. Ook worden er als ondersteuning van de diagnostiek immunochemische testen voor malaria ingezet.

Vragen?

Voor vragen over malariadiagnostiek kunt u terecht bij de dienstdoend klinisch chemicus (088 – 23 70 182).

Voor vragen over de behandeling van malaria kunt u terecht bij de dienstdoend arts-microbioloog:

  • 088 - 237 83 65 Provincie Groningen (excl. Stadskanaal) en omgeving Assen
  • 088 - 237 83 66 Provincie Drenthe (excl. omgeving Assen), Stadskanaal en Hardenberg