Certe voor zorgverleners

Dosisaanpassingen bij verminderde nierfunctie

Bij verminderde nierfunctie kan dosisaanpassing van microbiële middelen, die renaal uitgescheiden worden, noodzakelijk zijn. Deze dosisaanpassing kan op twee manieren worden uitgevoerd:

  • Verlaging van de dosis per keer
  • Verlenging van het doseringsinterval

Let op: De oplaaddosis is altijd gelijk aan de normale dosis.

Als maat voor de nierfunctie wordt de geschatte glomerulaire filtratiesnelheid (eGFR) gehanteerd die bij volwassenen op basis van het gemeten serumcreatinine geschat wordt aan de hand van de formule van de CKD-EPI (Chronic Kidney Disease Epidemiology Collaboration). Hierbij wordt de eGFR berekend op basis van serumcreatinine, leeftijd en geslacht.

Definities

Kreatinine:

Afbraakproduct van kreatininefosfaat in het spierweefsel en dat door het lichaam met een vrij contante snelheid wordt geproduceerd afhankelijk van de aanwezigheid hoeveelheid spiermassa. Het wordt in de nier hoofdzakelijk passief gefiltreerd. Hierdoor ontstaat in het bloed een evenwichtsspiegel tussen productie (spieren) en uitscheiding (nieren). Kreatinine wordt daarom gebruikt bij het schatten van de nierfunctie.

 

Klaring (Cl) / Glomerulaire filtratie snelheid (GFR):

Maat voor het functioneren van de nieren met betrekking tot uitscheiding van afvalstoffen en (afbraakproducten van) geneesmiddelen uitgedrukt in ml/min. De normaalwaarde voor de nierfunctie is een klaring/glomerulaire filtratie snelheid van 80-100ml/min.

 

Estimated Glomerular Filtration Rate (eGFR):

Met behulp van de CKD-EPI formule wordt de klaring van de nieren geschat (eGFR). Dit gebeurt aan de hand van de concentratie kreatinine en leeftijd  van de patiënten en wordt weergegeven in ml/min/1,73m2.

 

Nierfunctiestoornis:

De uitscheiding van afvalstoffen en (afbraakproducten van) geneesmiddelen via de nieren is verminderd. Wanneer de eGFR <50ml/min dan is de klaring dusdanig verminderd dat sprake is van een nierfunctiestoornis, waarbij eventueel een interventie in de medicatie moet worden uitgevoerd.

Diagnostiek

De doseringen in relatie tot de GFR zijn op basis van een Cockroft and Gault kreatinine klaring.

De CKD-EPI formule om de eGFR te bepalen is genormaliseerd naar een lichaamsoppervlak van 1,73m2. Derhalve niet gebruiken bij geneesmiddelen met een nauwe therapeutische breedte of patiënten met extreme proporties (BMI ≥ 30). De eGFR in dit geval omrekenen naar de actuele GFR = (eGFR x lichaamsoppervlak / 1,73). Lichaamsoppervlak (m2) = √ (lengte (cm) x gewicht (kg) / 36000). Of in dit geval de Cockroft and Gault formule gebruiken, zie link: Berekening creatinineklaring voor calculator.

De CKD-EPI formule om de eGFR te bepalen gaat uit van een stabiel situatie van de nierfunctie. Het kan zijn dat de nierfunctie van de patiënt wordt onder- of overschat bij patiënten met veel respectievelijk weinig spiermassa. Bij ernstige amputatie, paraplegie of cachexie kan de kreatine gebaseerde eGFR CKD-EPI niet worden gebruikt.

De eGFR is niet te gebruiken als maat voor de nierfunctie bij patiënten die worden gedialyseerd. Kreatinine wordt met name door middel van dialyse verwijder en niet door de nieren zelf.

Patiënten waarbij geen urineproductie is (anurie) hebben een GFR van 0 ml/min.

Behandeling

Dosering:

Bij sommige geneesmiddel is een bereik van doseringen opgegeven. Bepaal de dosering aan de hand van de indicatie en ernst van de infectie, zie hiervoor het antibioticaformularium.

 

Eerste 24 uur:

Om snel effectieve spiegels te bereiken wordt bij sommige geneesmiddelen de eerste 24 uur een oplaaddosis gegeven en gedoseerd als GFR  >50ml/min ongeacht de nierfunctie. Bij een aantal geneesmiddelen is start met een standaarddosering echter gecontra-indiceerd, zie de tabel.

Disclaimer

De werkgroep Antibiotica bij nierfunctiestoornissen van de Regionale Antibiotica commissie is bij samenstellen van het beleid van dosisaanpassing bij antibiotica in geval van nierfunctiestoornissen en nierfunctie vervangende therapie zo zorgvuldig mogelijk te werk gegaan. Toch kan er door de werkgroep geen aansprakelijkheid worden aanvaardt voor schade die zou kunnen voortvloeien uit enige taal- of interpretatiefout of andere onjuistheden die abusievelijk in de tekst zijn terecht gekomen. Het gebruik van de informatie uit dit overzicht geschiedt dus uitsluitend onder verantwoordelijkheid van de lezer. Het beleid van dosisaanpassing bij antibiotica in geval van nierfunctiestoornissen en nierfunctie vervangende therapie  is gericht op medische professionals. Bent u als lezer niet medisch onderlegd en hebt u vragen naar aanleiding van het geen in de site staat verwoord, neem dan contact op met uw (behandelend) arts of uw apotheker. Dit overzicht is van toepassing op volwassenen, voor kinderen verwijzen wij u naar de website van de NKFK, nkfk.nl/kinderformularium en kinderformularium.nl